Któż z nas nie miał styczności z dinozaurami (dinosauria gr. straszny jaszczur) w popkulturze? Te wymarłe zwierzęta są obecne praktycznie w każdej dziedzinie branży rozrywkowej. Ukazywane są w kinematografii, opisywane w prasie nie tylko naukowej czy popularnonaukowej, ale również w fantastyce, są także częstym tematem przewodnim zabawek i ubrań. Można z czystym sumieniem założyć, że nie ma chyba człowieka, który niemiałby z nimi styczności.
Etymologia: Richard Owen 1842r. gr. deinos – straszliwe, sauros – jaszczur (straszny jaszczur). Dinozaury podobnie jak krokodyle pochodzą od archozaurów. Dzisiaj jedynymi przodkami archozaurów są ptaki, które technicznie rzecz biorąc są dinozaurami (wymarły tylko nieptasie dinozaury) oraz krododyle, czyli żywe skamieniałości.
W 2024 roku obchodziliśmy 200 lecie odkrycia pierwszych dinozaurów (megalozaur i iguanodon). Początkowo sądzono, że były to powolne, niezbyt mądre, zimnokrwiste i w przypadku iguanodona osiągające 60 metrów długości zwierzęta. Teraz już wiemy, że dinozaury były zwierzętami w większości dosyć małymi (wielkości owczarka niemieckiego) za to bardzo inteligentnymi, szybkimi oraz stałocieplnymi (dlatego też posiadały pióra).
Dzisiaj mamy złoty wiek odkryć dinozaurów, praktycznie co tydzień opisywany jest nowy gatunek (udowodnionych jest ponad 1000). Dinozaury nie były standardowymi gadami ponieważ posiadały w przeciwieństwie do np. dzisiejszych krokodyli czy waranów wyprostowany staw kolanowy (chodziły na prostych nogach) oraz były stałocieplne. Duża ilość dinozaurów posiadała też dzioby. To co je łączyło z gadami to identyczna budowa serca z otworem między komorami.
W Polsce w okolicach Gór Świętokrzyskich, Krasiejowa, Lisowic oraz Opola znajduje się bardzo ważne dowody działalności życia dinozaurów oraz archozaurów i dicynodontów (smok wawelski, silesaurus opolensis, dilofozaur, lisowicia bojani). Podczas wykopalisk odnalezienie 30% kości dinozaura uznaje się już za kompletny szkielet. Dinozaury królowały na ziemi przez ponad 160 mln lat.
Robert Lisiecki
